محمد مهدى ملايرى
62
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
سورستان يكى از بخشهاى دوازدهگانه ايرانشهر ابن رسته زير عنوان « صفة ايرانشهر و السواد » اين سرزمين را همچنان به نام سورستان ياد كرده و زير عنوان « اقسام ايرانشهر » سورستان را ضمن دوازده منطقهاى كه از ايرانشهر برشمرده ذكر كرده است ، گويد : « ايرانشهر مشتمل بر سرزمينهائى است بنام كه هريك از آنها چندين استان را دربر مىگيرد » وى از آن سرزمينها اينها را برشمرده : خراسان - سيستان - كرمان - اهواز - جبال - آذربايجان - ارمنستان - موصل - جزيره - شام - و سورستان كه در وسط اين سرزمينها قرار دارد « 1 » . بلاذرى در داستان ورود اعراب مسلمان به كوفه و انتخاب آنجا به عنوان مهاجرنشين گويد : « آنجا را سورستان مىناميدند » « 2 » و خوارزمى هم در مفاتيح العلوم گويد : « سورستان همان سواد است و سريانىها كه همان نبطىها باشند بدانجا منسوبند « 3 » و ابو ريحان هم در ذكر ماههاى مسيحيان شام و عراق و خراسان و اينكه آنها ماههاى خود را به نامهاى سريانى خواندهاند گويد : « سريانىها همان نبطىها ساكنان سرزمين سواد هستند و سواد عراق را سورستان مىخوانند . . . و نيز گفتهاند كه سورستان شام است » « 4 » . ياقوت در كلمه « سورستان » يك بار از گفتهء زردشت پسر آذرخور معروف به محمد متوكلى به نقل حمزهء اصفهانى از او در كتاب التصحيف نوشته است كه سورستان عراق است و سريانىها كه همان نبطىها باشند بدانجا منسوبند ، و بار ديگر از ابو ريحان بيرونى نقل كرده كه سريانىها منسوب به سورستان هستند و سورستان سرزمين عراق و شام است . و نيز اضافه كرده كه برخى هم گفتهاند كه سورستان سرزمين خوزستان است . ياقوت پس از نقل اين گفتهها گويد « ولى هرقل پادشاه روم وقتى در زمان فتوحات اسلامى شكست يافت و از انطاكيه
--> ( 1 ) . الاعلاق النفيسة ، ص 105 . ( 2 ) . فتوح البلدان ، ص 339 . ( 3 ) . مفاتيح العلوم ، چاپ وانولوتن ( افست اسدى ) ص 115 ( 4 ) . الآثار الباقية ، ص 59 .